De Belgische-Franse filosoof Luce Irigaray (1930–) behoort tot de belangrijkste feministische denkers van de twintigste eeuw. Hoewel zij het eens is met veel kritiek van Simone de Beauvoir op de positie van vrouwen, vindt zij dat gelijkheidsdenken niet ver genoeg gaat.
Volgens Irigaray is onze cultuur diep beïnvloed door een mannelijke norm. Niet alleen maatschappelijke instituties, maar ook taal, wetenschap en filosofie zijn volgens haar grotendeels gevormd vanuit een mannelijk perspectief.
Irigaray wijst erop dat dit bijvoorbeeld zichtbaar is in taal. In het Frans verwijst het woord ils zowel naar een groep mannen als naar een gemengde groep van mannen en vrouwen. Ook bestaan er (denigrerende) woorden voor vrouwen die geen duidelijke mannelijke tegenhanger hebben, zoals het Nederlandse woord “slet”. Volgens Irigaray laten zulke voorbeelden zien dat taal niet neutraal is, maar bepaalde machtsverhoudingen weerspiegelt.
Hierdoor heeft Irigaray kritiek op het gelijkheidsdenken van De Beauvoir. Wanneer vrouwen streven naar gelijkheid met mannen, blijft volgens haar de man alsnog de norm waaraan vrouwen zich moeten aanpassen. De vraag is dan niet waarom vrouwen anders zijn, maar waarom mannelijkheid als maatstaf wordt genomen.
“Gelijkheid opeisen, als vrouwen, lijkt me een verkeerde uiting van een reëel doel. Vragen om gelijk te worden veronderstelt een norm. Aan wie, waaraan willen vrouwen gelijk zijn? Aan mannen? Aan een salaris? Aan welke maatstaf? Waarom niet aan haarzelf?”
Daarom verdedigt Irigaray het differentiedenken. Zij vindt dat de verschillen tussen mannen en vrouwen erkend moeten worden in plaats van weggewerkt. Emancipatie betekent volgens haar niet dat vrouwen zo veel mogelijk op mannen moeten lijken, maar dat er ruimte ontstaat voor een eigen vrouwelijke identiteit, cultuur en manier van spreken.
Volgens Irigaray moeten we daarom niet alleen vragen wat mannen en vrouwen gemeen hebben, maar ook hoe beide groepen als volwaardige en verschillende subjecten kunnen bestaan.
Auteur: A. Bulder