Stel dat je wekker ’s ochtends niet is afgegaan. Verklaring A: de batterij van de wekker is leeg. Verklaring B: de tijd zelf is vannacht anders gaan lopen. Welke verklaring is aannemelijker?
Soms zijn er meerdere verklaringen mogelijk voor hetzelfde verschijnsel. Maar welke verklaring is het meest aannemelijk? De middeleeuwse filosoof Willem van Ockham (1288–1347) stelde hiervoor een eenvoudige vuistregel voor: kies de verklaring met de minste onnodige aannames. Dit idee staat bekend als Ockhams scheermes.
Het principe wordt vaak samengevat als: de eenvoudigste verklaring heeft de voorkeur. Onnodige of ingewikkelde aannames moeten we als het ware “wegscheren” met het scheermes van Ockham.
Een voorbeeld: je komt thuis en de spiegel ligt in stukken op de grond.
- Verklaring 1: je kat heeft de spiegel omgestoten.
- Verklaring 2: een kabouterspiegeldief is in huis geweest en heeft de spiegel kapot gemaakt.
De eerste verklaring is simpel en sluit aan bij normale ervaringen, terwijl de tweede allerlei extra aannames vereist (zoals het bestaan van kabouters). Volgens Ockham heeft de eerste verklaring daarom de voorkeur.
Het is belangrijk om te onthouden dat Ockhams scheermes geen bewijs levert dat een verklaring waar is. Het is slechts een vuistregel die wetenschappers helpt om tussen verschillende mogelijke verklaringen te kiezen.
Auteur: A. Bulder