De Oostenrijks-Britse filosoof Karl Popper (1902–1994) was een van de invloedrijkste critici van het logisch positivisme. Hoewel hij in dezelfde periode leefde als de leden van de Wiener Kreis, werd hij nooit echt onderdeel van deze groep. Popper vond namelijk dat hun idee van verificatie als criterium voor wetenschap problematisch was.
Volgens Popper is volledige verificatie onmogelijk. Wetenschappelijke theorieën gaan vaak over algemene uitspraken, zoals “alle metalen zetten uit bij verhitting”. Zulke uitspraken kun je nooit volledig bewijzen, omdat je nooit alle mogelijke gevallen kunt controleren. Popper stelde daarom dat het probleem van wetenschap niet draait om bevestigen, maar om kritisch testen.
Daarom introduceerde hij een nieuw demarcatiecriterium: falsificatie.
Een theorie is volgens Popper wetenschappelijk als zij in principe weerlegd kan worden door een waarneming of experiment. Wetenschappers moeten dus niet proberen hun theorie te bevestigen, maar juist proberen haar te weerleggen.
Bijvoorbeeld: de uitspraak “alle vogels leggen eieren” kan worden gefalsifieerd door één vogel te vinden die geen eieren legt. Als zo’n voorbeeld bestaat, is de theorie weerlegd.
Voor Popper betekent dit ook dat een theorie die altijd gelijk lijkt te hebben eigenlijk zwak is. Als een theorie zo vaag of flexibel is dat zij nooit weerlegd kan worden, is zij volgens hem geen goede wetenschap.
Popper vond bovendien dat wetenschappelijke theorieën nooit definitief bewezen kunnen worden. Wanneer een theorie veel kritische tests heeft doorstaan, noemen we deze theorie sterk gecorroboreerd. Corroboratie betekent dat een theorie voorlopig stand heeft gehouden na strenge toetsing. Ze is dus nog niet bewezen waar, maar wel sterk ondersteund door het beschikbare bewijs.
Wetenschap bestaat volgens Popper daarom uit een proces van voortdurende kritiek en verbetering van theorieën, waarbij theorieën steeds opnieuw getest worden en eventueel vervangen worden door betere verklaringen. Op deze manier komt wetenschap stukje bij beetje dichter bij de waarheid.
Auteur: A. Bulder